top of page

Kleszcze - Czy Są Niebezpieczne?


W Polsce jest niewiele zwierząt, które można spotkać w lesie, a które są niebezpieczne dla człowieka. Napotkanie niedźwiedzia, wilka czy żmii jest niebezpieczne, ale na ogół zwierzęta te unikają kontaktu z człowiekiem i próbują się oddalić. Pomimo rosnącej populacji wilków szansa na spotkanie tego drapieżnika na większości obszarów Polski jest bardzo mało prawdopodobna. Niedźwiedź brunatny, choć niebezpieczny, występuje jedynie w rejonach górskich, wybierając w dodatku najczęściej czeską i słowacką stronę gór. Żmija, choć w wielu rejonach powszechnie występująca nie jest dla zdrowego, dorosłego człowieka dużym zagrożeniem. W przypadku kleszczy sprawa wygląda odrobinę inaczej. Zwierzątko to choć jest małe, wcale nie unika kontaktu z człowiekiem, co więcej dąży do niego i pomimo tego, że samo w pojedynkę nie jest zagrożeniem (w tysiącach potrafią zabić łanię) to kontakt z nimi niesie ze sobą zagrożenie zakażenia chorobami, które już mogą zagrozić nawet życiu człowieka.

Większość ludzi uważa, że kleszcze występują tylko w lasach, ale nie jest to prawda. Tak naprawdę kleszcza można spotkać, w lesie, na łące, w parku, na działce, a nawet na trawniku w mieście. Co roku w dużych miastach sanepid wydaje ostrzeżenie o występowaniu kleszczy i lokalizacjach gdzie najłatwiej o spotkanie z nimi. W przypadku Warszawy jednym z takich miejsc jest Park Skaryszewski i przylegające do niego Błonia Elekcyjne. Ten teren jest popularnym miejscem wypoczynku z psem czy też opalania się na kocyku. Wbrew różnym opiniom kleszcze występują przez cały rok, więc przy odrobinie pecha można spotkać je również w zimie. Na szczęście zimą mamy osłonięte ciała i szans na ugryzienie praktycznie nie ma, natomiast nasze zwierzęta już nie są tak bezpieczne.


Pytanie wydaje się banalne, jednak bardzo wiele osób nie ma żadnego pojęcia, jak wygląda kleszcz. Sam spotkałem się z sytuacją, gdy znajoma osoba widząc małego, czarnego żuczka na swoim ubraniu, krzyczy, że siedzi na niej kleszcz. Bardzo często mylone są z kleszczami Strzyżyki – latające owady o dość pokracznych kształtach, które po wylądowaniu na człowieku czy zwierzęciu odrzucają skrzydła. Kleszcze są blisko spokrewnione z roztoczami i pająkami. Są pajęczakami i powinno być je łatwo odróżnić od każdego innego stworzonka, chociażby po liczbie odnóży. Kleszcze mają również inną budowę niż owady – ich ciała składają się z dwóch członów, a nie trzech czy więcej. Dorosły, głodny kleszcz ma wyraźnie spłaszczone ciało tak żeby jak najłatwiej utrzymać się ciała żywiciela. Samice są ciemnobrązowo czerwone, a samce ciemnobrązowo szare. Rozmiarami głodne kleszcze przypominają główkę od zapałki, a najedzone ziarnko groszku.

Kleszcze mają trzy stadia rozwoju. Na początku kleszcze mają postać larwy mierzącą zaledwie 0,5 mm średnicy, później przyjmują postać pośrednią pomiędzy postacią larwalną a dorosłą. Nimfa mierzy 1,5 mm długości ciała, a osobnik dorosły (imago) mierzy od 3-4 mm. Każda z form może zarazić poprzez ugryzienie.

Kleszcze czekają na swoją ofiarę najczęściej na wysuniętych źdźbłach trawy czy patyczkach niedaleko przecinek i naturalnych ścieżek zwierząt. Mogą również występować na młodych drzewkach i krzewach do wysokości około 2 m. Najczęściej można spotkać je w lasach liściastych z gęstą warstwą runa i niskiego podszytu. Gdy kleszcz wyczuje dwutlenek węgla oraz feromony wydzielane przez zwierzęta skacze na nie i zaczyna poszukiwać miejsca do wbicia swojego aparatu gębowego. Poszukiwania tego miejsca często zajmuje kleszczowi od godziny do dwóch, a ostatecznie wybrane miejsce powinno być ciepłe i ciemne. Pod długą odzieżą każde miejsce jest odpowiednie, więc po powrocie z lasu należy dokładnie obejrzeć całe ciało, łączenie okolicami krocza i owłosioną skórą głowy.