CIEKAWOSTKA

Jesienią jezioro zaczyna się mieszać od powierzchni aż po dno. Gdy woda przy powierzchni ochładza się, staje się cięższa i opada, a wiatr pomaga wyrównać temperaturę w całej toni. To zjawisko nazywa się cyrkulacją jesienną. Dzięki niemu tlen i składniki odżywcze trafiają również do głębszych warstw wody.

POWIĄZANE ARTYKUŁY:

Jaka jest temperatura wody w jeziorze? Ile stopni ma woda w jeziorze latem, a ile zimą? Czy temperatura wody zmienia się wraz z głębokością? I czy rzeka może być zimniejsza od jeziora?

Na te pytania nie ma jednej odpowiedzi. Temperatura wody zależy od pory roku, wielkości i głębokości akwenu, pogody, nasłonecznienia, przepływu oraz wielu innych czynników.

Co więcej, jezioro nie ma jednej temperatury. W środku lata powierzchnia może mieć ponad 20°C, podczas gdy kilka metrów niżej woda będzie zdecydowanie chłodniejsza.

Dla osoby wypoczywającej nad jeziorem to ciekawostka. Dla turysty, kajakarza czy osoby planującej przeprawę przez wodę jest to już informacja dotycząca bezpieczeństwa.

Temperatura wody w jeziorze najważniejsze informacje

W polskich jeziorach najwyższe temperatury powierzchni wody występują zazwyczaj w miesiącach letnich, szczególnie w lipcu i sierpniu.

W jednym z zestawień IMGW dotyczącym 15 jezior średnia temperatura wody mierzona przy brzegu w lipcu wynosiła 21,5°C, a w sierpniu 21,2°C. W jeziorach o wyraźnym uwarstwieniu termicznym średnia temperatura epilimnionu wynosiła w lipcu 21,3°C, podczas gdy hipolimnion miał średnio zaledwie 6,1°C. 

To pokazuje najważniejszą rzecz:

Temperatura wody w jeziorze zależy nie tylko od miesiąca, ale również od głębokości.

Nie można więc powiedzieć po prostu: „w lipcu woda w jeziorze ma 22°C”.

Można powiedzieć, że powierzchniowa warstwa wody wielu polskich jezior osiąga w środku lata temperaturę około 20-23°C, ale kilka metrów niżej może być znacznie chłodniej.

Temperatura wody w jeziorze w poszczególnych miesiącach

Poniższe wartości są orientacyjnym obrazem sezonowych zmian temperatury wód powierzchniowych w Polsce, a nie oficjalną średnią dla wszystkich jezior.

Konkretny akwen może nagrzewać się szybciej lub wolniej. Płytkie jezioro będzie reagowało na pogodę inaczej niż głębokie jezioro rynnowe.

Są to wartości orientacyjne. W praktyce różnice pomiędzy jeziorami mogą być bardzo duże.

Przykładowo podczas letnich pomiarów różne polskie jeziora osiągały wartości od około 21°C do ponad 25°C. Znaczenie ma między innymi głębokość, położenie i charakter zbiornika. 

Ile stopni ma woda w jeziorze?

Jeżeli szukasz jednej prostej odpowiedzi, można przyjąć:

Latem powierzchniowa woda w wielu polskich jeziorach ma około 20-23°C.

Nie oznacza to jednak, że cała masa wody w jeziorze ma taką temperaturę.

W głębokim jeziorze różnica pomiędzy powierzchnią a głębszą warstwą może wynosić nawet kilkanaście stopni.

Dlatego pytanie:

„Jaka temperatura ma woda w jeziorze?”

jest niepełne.

Znacznie dokładniejsze jest:

„Jaka jest temperatura wody w konkretnym jeziorze, w konkretnym miejscu i na konkretnej głębokości?”

Temperatura wody w jeziorze a głębokość

To jeden z najciekawszych aspektów temperatury jezior.

Latem słońce ogrzewa przede wszystkim powierzchniową warstwę wody. Ciepła woda ma mniejszą gęstość, dlatego pozostaje nad chłodniejszą wodą znajdującą się głębiej.

W głębokim jeziorze może wtedy powstać uwarstwienie termiczne.

Możemy wyróżnić trzy podstawowe warstwy:

Epilimnion

To górna, stosunkowo ciepła i dobrze mieszana warstwa jeziora.

To właśnie tę wodę odczuwamy podczas kąpieli.

Termoklina

Znajduje się poniżej epilimnionu.

W tej strefie temperatura wody może zmieniać się bardzo szybko wraz z głębokością.

Hypolimnion

To głębsza, chłodniejsza warstwa jeziora.

Woda znajdująca się poniżej termokliny może być zdecydowanie zimniejsza od tej przy powierzchni.

W polskich danych IMGW z lipca dobrze widać skalę tego zjawiska: średnia temperatura epilimnionu wynosiła 21,3°C, natomiast hipolimnionu tylko 6,1°C.

Czy woda na 5 metrach jest zimniejsza niż na powierzchni?

Latem, bardzo często tak.

Nie można jednak podać jednej uniwersalnej temperatury dla 5 metrów, ponieważ termoklina nie znajduje się zawsze na tej samej głębokości.

W jednym jeziorze wyraźny spadek temperatury może zaczynać się na kilku metrach, w innym znacznie głębiej.

Na jej położenie wpływają między innymi:

• głębokość jeziora,

• wielkość zbiornika,

• wiatr,

• nasłonecznienie,

• temperatura powietrza,

• pora roku,

• kształt misy jeziornej.

Dlatego temperatura wody w jeziorze na głębokości 5 metrów może być zupełnie inna niż temperatura przy powierzchni.

Dlaczego jezioro latem ma różne temperatury?

Woda nie nagrzewa się równomiernie w całym jeziorze.

Promieniowanie słoneczne ogrzewa przede wszystkim górną warstwę. Wiatr i ruch wody powodują jej mieszanie, ale w głębokich zbiornikach różnica gęstości pomiędzy ciepłą wodą powierzchniową a chłodniejszą wodą głębinową może ograniczać mieszanie.

Tak powstaje stratyfikacja termiczna, czyli rozdzielenie jeziora na warstwy o różnej temperaturze.

Jest to naturalne zjawisko występujące w wielu jeziorach strefy umiarkowanej. 

Temperatura wody w jeziorze latem

Najczęściej właśnie latem wyszukujemy informacji o temperaturze wody w jeziorach.

W czerwcu jeziora zaczynają szybko się nagrzewać. W lipcu i sierpniu powierzchniowa warstwa wody osiąga zazwyczaj najwyższe temperatury.

Warto jednak pamiętać, że najcieplejsza woda niekoniecznie znajduje się w najgłębszym jeziorze.

Płytkie jezioro może nagrzać się bardzo szybko, ponieważ duża część jego objętości znajduje się stosunkowo blisko powierzchni.

Głębokie jezioro ma natomiast ogromną masę chłodniejszej wody, która działa jak naturalny magazyn chłodu.

Dlatego dwa jeziora położone kilka kilometrów od siebie mogą mieć tego samego dnia zauważalnie różną temperaturę.

Temperatura wody w jeziorze zimą

Zimą sytuacja jest odwrotna.

Powierzchnia jeziora ochładza się, a przy odpowiednio niskiej temperaturze może powstać lód.

Tutaj pojawia się jedna z niezwykłych właściwości wody.

Największą gęstość woda ma przy około 4°C.

Kiedy woda ochładza się poniżej tej temperatury, jej gęstość zaczyna ponownie maleć. Dzięki temu w zamarzającym jeziorze najchłodniejsza woda znajduje się przy powierzchni, natomiast głębsza warstwa może utrzymywać temperaturę bliższą 4°C. 

Dlatego jezioro nie zamarza od dna.

Warstwa lodu pozostaje na powierzchni, a pod nią może znajdować się ciekła woda.

Temperatura wody w jeziorze jesienią

Jesienią rozpoczyna się proces odwrotny do letniego nagrzewania.

Powierzchnia jeziora ochładza się. Gdy jej temperatura zbliża się do temperatury głębszych warstw, różnice gęstości zaczynają zanikać.

Wiatr może wtedy znacznie łatwiej mieszać całą kolumnę wody.

Jezioro przechodzi przez okres tak zwanego mieszania jesiennego.

W rezultacie temperatura wody na różnych głębokościach zaczyna się wyrównywać.

Temperatura wody w rzece a temperatura wody w jeziorze

Rzeka zachowuje się zupełnie inaczej niż jezioro.

Woda w rzece jest w ciągłym ruchu. Przepływ powoduje mieszanie, a temperatura zależy między innymi od:

• temperatury powietrza,

• temperatury dopływów,

• wód gruntowych,

• opadów,

• prędkości przepływu,

• głębokości koryta,

• zacienienia,

• rodzaju podłoża.

Dlatego w rzece zazwyczaj nie obserwujemy tak wyraźnego podziału na warstwy termiczne jak w głębokim jeziorze.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie rzeki są ciepłe latem.

Wręcz przeciwnie.

Górska rzeka może mieć bardzo niską temperaturę nawet podczas upalnego dnia.

Dla osoby planującej przeprawę jest to dużo ważniejsza informacja niż temperatura powietrza.

Czy temperatura powietrza mówi, jaka jest temperatura wody?

Nie.

To jedna z najważniejszych rzeczy, o których warto pamiętać podczas aktywności nad wodą.

Jeżeli temperatura powietrza wynosi 28°C, woda nie musi mieć nawet 20°C.

Szczególnie dotyczy to:

• głębokich jezior,

• rzek zasilanych wodami podziemnymi,

• rzek górskich,

• zbiorników o dużej wymianie wody.

Woda ma znacznie większą bezwładność cieplną niż powietrze. Nagrzewa się i ochładza wolniej.

Dlatego ciepły dzień nie oznacza automatycznie ciepłej wody.

Temperatura wody a bezpieczeństwo podczas kąpieli

Temperatura wody ma znaczenie nie tylko dla komfortu kąpieli.

Im zimniejsza woda, tym większe znaczenie ma czas kontaktu z nią oraz możliwość szybkiego wyjścia na brzeg.

Szczególną uwagę trzeba zachować podczas:

• przepraw przez rzeki,

• spływów kajakowych,

• pływania w jeziorach,

• pokonywania górskich potoków,

• wypadnięcia z łodzi lub kajaka,

• kąpieli poza strzeżonymi kąpieliskami.

W survivalu szczególnie istotna jest sytuacja, w której temperatura powietrza jest wysoka, ale temperatura wody pozostaje niska.

Człowiek może wtedy błędnie ocenić zagrożenie.

Czy warto sprawdzać temperaturę wody w jeziorze przed wejściem?

Tak.

Jeżeli planujesz kąpiel, pływanie, spływ lub aktywność wymagającą wejścia do wody, warto sprawdzić aktualne warunki dla konkretnego akwenu.

Nie wystarczy wyszukać:

„temperatura wody w jeziorach”

i potraktować znalezionej wartości jako obowiązującej dla wszystkich zbiorników.

Temperatura wody może różnić się pomiędzy jeziorami, a nawet pomiędzy różnymi miejscami tego samego jeziora.

IMGW prowadzi pomiary temperatury wody na wybranych stacjach hydrologicznych. Aktualne dane dotyczą więc konkretnych lokalizacji, a nie jednej „temperatury wody w Polsce”. 

Woda w jeziorze, temperatura w skrócie

Jeżeli chcesz zapamiętać tylko kilka informacji, zapamiętaj te:

Latem: powierzchnia wielu polskich jezior osiąga około 20-23°C.

W głębi jeziora: temperatura może być zdecydowanie niższa.

Termoklina: to warstwa, w której temperatura może gwałtownie spadać wraz z głębokością.

Jesienią: jezioro zaczyna się mieszać, a różnice temperatur pomiędzy warstwami zmniejszają się.

Zimą: powierzchnia może mieć temperaturę bliską 0°C, podczas gdy głębsza woda może utrzymywać temperaturę bliższą 4°C.

Rzeka: dzięki przepływowi jest zwykle znacznie bardziej wymieszana termicznie niż głębokie jezioro.

Najważniejsze: temperatura powietrza nie jest temperaturą wody.

Podsumowanie

Na pytanie „jaka jest temperatura wody w jeziorze?” nie można odpowiedzieć jedną liczbą.

W polskich jeziorach latem powierzchniowa warstwa wody często osiąga około 20-23°C, ale w głębszych warstwach może być znacznie chłodniej. W lipcu różnica pomiędzy ciepłym epilimnionem a chłodnym hipolimnionem może być bardzo duża. 

Temperatura zmienia się również w ciągu roku. Wiosną jezioro nagrzewa się od powierzchni, latem tworzy się uwarstwienie termiczne, jesienią następuje mieszanie, a zimą pod lodem może utrzymywać się woda o temperaturze bliższej 4°C.

Dlatego gdy następnym razem spojrzysz na spokojną taflę jeziora i pomyślisz, że „woda pewnie ma około 22 stopni”, pamiętaj:

22°C może być tylko temperaturą powierzchni. Kilka metrów niżej może zaczynać się zupełnie inny świat.

Eksperckie artykuły i praktyczne wskazówki survivalowe

Zapraszamy do naszego Bloga o tematyce survivalu i bushcraftu

©2013 by LifeTrip.pl - Szkoła Survivalu i Bushcraftu.