Kiedy słyszymy określenia zielona taktyka albo czarna taktyka, większość osób automatycznie kojarzy je z wojskiem, karabinem, jednostkami specjalnymi i działaniami bojowymi.

To skojarzenie nie jest całkowicie błędne, ale z punktu widzenia survivalu znacznie ciekawsze jest coś innego.

Podczas takich szkoleń człowiek uczy się przede wszystkim:

obserwować otoczenie,
poruszać się świadomie,
podejmować decyzje pod presją,
współpracować z innymi,
planować działania,
kontrolować własne zachowanie,
reagować na szybko zmieniającą się sytuację.

A to są już kompetencje bardzo mocno związane z survivalem.

W materiałach Wojska Polskiego zielona taktyka opisywana jest jako działania prowadzone w terenie otwartym, między innymi leśnym, natomiast czarna taktyka związana jest z działaniami prowadzonymi w zabudowie, wewnątrz budynków i w ich bezpośrednim otoczeniu.

Nie należy jednak traktować kolorów jako kompletnego, oficjalnego podziału całej wojskowej taktyki. Są to przede wszystkim wygodne określenia stosowane w środowisku szkoleniowym.

Czym jest zielona taktyka?

Najprościej można powiedzieć:

zielona taktyka uczy działania człowieka i zespołu w terenie.

Las, góry, pola, tereny podmokłe, otwarta przestrzeń, noc, trudne warunki atmosferyczne.

To środowisko bardzo dobrze znane również osobom zajmującym się survivalem.

Wojsko Polskie w ramach szkolenia z zielonej taktyki wymienia między innymi patrolowanie, obserwację, wykorzystanie naturalnego kamuflażu, poruszanie się w terenie lesistym oraz współpracę zespołu.

Dla survivalowca właśnie te elementy są najbardziej interesujące.

Obserwacja terenu

Jedną z pierwszych rzeczy, które zmieniają takie zajęcia, jest sposób patrzenia na otoczenie.

Przeciętna osoba idąca przez las widzi:

las, ścieżkę, drzewa, błoto i polanę.

Człowiek nauczony obserwacji zaczyna widzieć znacznie więcej:

ukształtowanie terenu,
naturalne osłony,
miejsca odsłonięte,
kierunek przemieszczania się ludzi i zwierząt,
ślady,
wodę,
przewężenia terenu,
grzbiety,
doliny,
potencjalne miejsca odpoczynku,
miejsca dobre i złe do założenia obozu.

I właśnie tutaj zaczyna się połączenie zielonej taktyki z survivalem.

Nie chodzi o samo patrzenie.

Chodzi o czytanie terenu.

Poruszanie się w terenie

Podczas zwykłego trekkingu często idziemy szlakiem.

Podczas zajęć terenowych zaczynamy zwracać uwagę na to, którędy poruszamy się i dlaczego właśnie tam.

Czy lepiej przejść grzbietem?

Czy doliną?

Czy przejście przez gęsty las rzeczywiście będzie szybsze od obejścia go drogą?

Czy mokradło widoczne na mapie da się pokonać?

Czy warto tracić energię na pokonywanie przeszkody?

To niezwykle ważna lekcja survivalowa.

W sytuacji awaryjnej nie wygrywa osoba, która idzie najszybciej.

Wygrywa człowiek, który najlepiej gospodaruje energią, czasem i zasobami.

Nawigacja i orientacja

Zielona taktyka bardzo mocno łączy się również z terenoznawstwem.

Mapa przestaje być tylko obrazkiem przedstawiającym drogi i szlaki.

Zaczynasz zauważać:

warstwice,
doliny,
grzbiety,
cieki wodne,
przeszkody terenowe,
charakterystyczne punkty,
miejsca umożliwiające określenie własnej pozycji.

Dochodzi do tego kompas, azymut, orientowanie mapy i kontrolowanie kierunku przemieszczania.

To dokładnie te kompetencje, które wykorzystujemy w survivalu po zgubieniu szlaku albo awarii GPS.

W materiałach szkoleniowych LifeTrip orientacja bez sprzętu, kompas, mapa i nawigacja GPS są traktowane jako kolejne narzędzia tego samego systemu orientowania się w terenie.

Maskowanie - nie zawsze chodzi o ukrywanie się przed człowiekiem

Maskowanie jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów zielonej taktyki.

W środowisku wojskowym jego znaczenie jest oczywiste.

Ale survival daje nam ciekawą zmianę perspektywy.

Czasami chcemy być niewidoczni.

Czasami dokładnie odwrotnie.

Jeżeli zgubiliśmy się i oczekujemy na ratowników, maskowanie jest ostatnią rzeczą, której potrzebujemy. Powinniśmy zwiększyć swoją widoczność.

Jeżeli natomiast próbujemy spokojnie obserwować zwierzęta, przejść przez teren bez ich płoszenia albo znaleźć bezpieczne miejsce na nocleg, świadomość widoczności, kontrastu, ruchu i światła staje się bardzo przydatna.

To prowadzi do jednej z ważniejszych zasad survivalu:

Nie istnieje technika dobra w każdej sytuacji. Istnieje technika właściwa dla konkretnego celu.

Komunikacja bez słów

Jednym z ciekawszych doświadczeń podczas zajęć terenowych jest ograniczenie zwykłej komunikacji.

Nagle okazuje się, jak dużo informacji można przekazać:

gestem,
wskazaniem kierunku,
kontaktem wzrokowym,
wcześniej ustalonym sygnałem,
sposobem ustawienia grupy.

W survivalu grupowym ma to ogromne znaczenie.

Podczas silnego wiatru, burzy, przeprawy przez rzekę albo poruszania się w dużym hałasie możliwość prostego przekazywania informacji może zdecydowanie poprawić bezpieczeństwo.

Jeszcze ważniejsza jest inna rzecz.

Grupa zaczyna działać jak grupa.

Ludzie przestają podejmować pięć różnych decyzji jednocześnie.

Zielona taktyka uczy planowania

Przed wejściem w teren warto wiedzieć:

dokąd idziemy,
którędy,
ile mamy czasu,
jakie są alternatywne drogi,
gdzie możemy znaleźć wodę,
gdzie możemy odpocząć,
co zrobimy w przypadku problemu,
kiedy zawracamy.

To brzmi bardziej jak planowanie wyprawy niż szkolenie wojskowe.

I dokładnie tak powinno być.

Dobre planowanie jest uniwersalne.

Wojsko, ratownictwo, trekking i survival mogą działać w zupełnie innych sytuacjach, ale wszystkie wymagają umiejętności oceny terenu, ryzyka i własnych możliwości.

Czym jest czarna taktyka?

Czarna taktyka przenosi nas do zupełnie innego środowiska.

Budynki. Korytarze. Pomieszczenia. Klatki schodowe. Ulice. Teren zurbanizowany.

Wojsko Polskie wiąże czarną taktykę przede wszystkim z działaniem w terenie zurbanizowanym oraz CQB, czyli działaniem na bardzo krótkich dystansach, szczególnie wewnątrz budynków.

Z punktu widzenia survivalu nie musimy jednak koncentrować się na bojowej części takiego szkolenia.

Znacznie ważniejsze są kompetencje, które powstają niejako przy okazji.

Czarna taktyka to szkoła świadomości otoczenia

Las daje przestrzeń.

Budynek ją ogranicza.

Masz:

drzwi,
schody,
korytarze,
zakręty,
ograniczone pole widzenia,
wiele kierunków przemieszczania,
ludzi,
przeszkody,
hałas,
słabe światło.

Mózg musi przetwarzać bardzo dużo informacji jednocześnie.

I właśnie dlatego takie środowisko świetnie pokazuje jeden z podstawowych problemów człowieka działającego pod wpływem stresu.

Tunel percepcyjny.

Koncentrujesz uwagę na jednej rzeczy i przestajesz zauważać wszystko pozostałe.

W survivalu ten sam mechanizm pojawia się po zgubieniu szlaku, podczas wypadku, ewakuacji albo gwałtownego załamania pogody.

W materiałach szkoleniowych LifeTrip zarządzanie stresem, przeciwdziałanie zawężeniu percepcji i odzyskiwanie zdolności logicznego myślenia są jednym z podstawowych elementów psychologii przetrwania.

Czarna taktyka a survival miejski

Tutaj połączenie staje się jeszcze wyraźniejsze.

Wyobraź sobie:

awarię energetyczną,

pożar,

zalanie,

ewakuację budynku,

katastrofę,

silne zadymienie,

brak oświetlenia,

konieczność opuszczenia nieznanego obiektu.

Nagle umiejętność świadomego poruszania się po budynku, zapamiętywania drogi, obserwowania otoczenia i kontrolowania ludzi znajdujących się obok nabiera zupełnie innego znaczenia.

To właśnie jedna z rzeczy, które można przenieść z czarnej taktyki do urban survivalu.

Nie chodzi o walkę.

Chodzi o sprawne funkcjonowanie w skomplikowanym środowisku.

Praca zespołowa

Zarówno zielona, jak i czarna taktyka bardzo szybko pokazują pewien problem.

Indywidualne umiejętności nie wystarczą.

Możesz świetnie orientować się w terenie, mieć dobrą kondycję i ogromną wiedzę, ale jeżeli grupa nie potrafi ze sobą współpracować, pojawia się chaos.

Dlatego podczas takich zajęć rozwija się:

komunikację,
odpowiedzialność za zespół,
przekazywanie informacji,
wykonywanie ustalonego planu,
kontrolowanie tempa,
podejmowanie decyzji,
zmianę planu, kiedy sytuacja tego wymaga.

W sytuacji survivalowej mechanizm jest identyczny.

Kiedy wszystko działa dobrze, każdy może być indywidualistą.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy robi się zimno, ludzie są zmęczeni, ktoś jest kontuzjowany, zapada noc, zaczyna padać i nikt nie wie dokładnie, gdzie jesteśmy.

Wtedy naprawdę widać, czy pięć osób tworzy zespół, czy tylko pięć osób stoi obok siebie.

Podejmowanie decyzji pod presją

To moim zdaniem najważniejszy element łączący taktykę wojskową z survivalem.

Nie węzły.

Nie nóż.

Nie ognisko.

Decyzje.

Człowiek w stresie zaczyna działać inaczej.

Pojawia się pośpiech.

Spada zdolność analizy.

Pole uwagi się zawęża.

Zaczynamy wykonywać automatycznie rzeczy, które wcześniej wielokrotnie ćwiczyliśmy.

Dlatego trening jest tak ważny.

Nie ćwiczymy po to, żeby wiedzieć.

Ćwiczymy po to, żeby w odpowiednim momencie zrobić właściwą rzecz bez kilkuminutowego zastanawiania się nad każdym krokiem.

Filozofia szkoleń LifeTrip również opiera się na samodzielności, działaniu w realnych warunkach i zdobywaniu doświadczenia zamiast samego poznawania teorii.

Zielona czy czarna taktyka - co jest bardziej przydatne w survivalu?

Jeżeli miałbym patrzeć wyłącznie przez pryzmat klasycznego survivalu terenowego, przewagę zdecydowanie ma zielona taktyka.

Dlaczego?

Ponieważ bardzo wiele jej elementów bezpośrednio pokrywa się z umiejętnościami terenowymi:

Zielona taktyka	Survival
obserwacja	ocena terenu i zagrożeń
terenoznawstwo	nawigacja
planowanie przemieszczania	planowanie trasy
praca zespołowa	bezpieczeństwo grupy
maskowanie	świadomość widoczności
komunikacja	zarządzanie grupą
działanie nocą	funkcjonowanie w ograniczonej widoczności
planowanie	gospodarowanie czasem i energią

Czarna taktyka staje się natomiast bardzo interesująca w kontekście survivalu miejskiego.

Tutaj rozwija przede wszystkim:

świadomość sytuacyjną,
działanie w ograniczonej przestrzeni,
komunikację,
orientację wewnątrz obiektów,
podejmowanie szybkich decyzji,
współpracę,
kontrolowanie emocji,
funkcjonowanie przy ograniczonej widoczności.

Survival to nie szkolenie wojskowe

Warto postawić tutaj wyraźną granicę.

Survival nie jest nauką prowadzenia wojny.

Jego podstawowym celem jest utrzymanie człowieka przy życiu i doprowadzenie go do bezpieczeństwa.

Dlatego wiele wojskowych technik musi zostać całkowicie inaczej zinterpretowanych.

Żołnierz może mieć zadanie wejścia w niebezpieczny teren.

Survivalowiec najczęściej powinien zrobić dokładnie odwrotnie.

Jeżeli możesz ominąć zagrożenie - omiń je.

Nie zdobywasz punktów za bohaterstwo.

Nie musisz nikomu niczego udowadniać.

Najlepsza sytuacja survivalowa to taka, której udało Ci się uniknąć.

Sprzęt ma mniejsze znaczenie, niż wydaje się początkującym

Osoby pierwszy raz uczestniczące w zajęciach o charakterze taktycznym często fascynują się sprzętem.

Mundurem.

Plecakiem.

Kamizelką.

Latarką.

Radiem.

Wyposażeniem.

Tymczasem największą wartością szkolenia nie jest sprzęt.

Jest nią zmiana sposobu myślenia.

Po dobrym szkoleniu zaczynasz zadawać sobie pytania:

Gdzie jestem?

Co widzę?

Czego nie widzę?

Co może się wydarzyć?

Jakie mam zasoby?

Jaki jest mój cel?

Jaki mam plan awaryjny?

Co zrobię, jeżeli pierwszy plan przestanie działać?

I właśnie wtedy zaczynamy mówić o realnej sprawczości.

Czego survivalowiec może nauczyć się z zielonej i czarnej taktyki?

Najważniejszych lekcji jest moim zdaniem siedem.

1. Najpierw obserwuj, później działaj

Kilka sekund obserwacji potrafi oszczędzić godzinę naprawiania złej decyzji.

2. Zawsze miej plan

Nie musi być idealny.

Musi istnieć.

3. Przygotuj alternatywę

Plan A czasami przestaje działać.

Dlatego potrzebujesz planu B.

4. Kontroluj tempo

Szybko nie zawsze oznacza skutecznie.

Zmęczony człowiek popełnia więcej błędów.

5. Komunikuj się

Brak informacji w grupie bardzo szybko prowadzi do chaosu.

6. Obserwuj innych

Survival grupowy oznacza również obserwowanie zmęczenia, wychłodzenia, strachu i zachowania pozostałych uczestników.

7. Nie walcz z otoczeniem

Wykorzystuj teren.

W survivalu bardzo często najprostsze rozwiązanie jest najlepsze.

Zielona i czarna taktyka rozwijają coś ważniejszego niż techniki

Można nauczyć człowieka obsługi kompasu.

Można nauczyć go rozpalać ogień.

Można pokazać mu budowę schronienia.

To wszystko jest ważne.

Ale dopiero później zaczyna się prawdziwy trening.

Trzeba stworzyć sytuację, w której człowiek będzie musiał zdecydować:

której z tych umiejętności użyć, kiedy jej użyć i czy w ogóle jest potrzebna.

I właśnie dlatego elementy szkoleń taktycznych mogą być bardzo wartościowym rozszerzeniem treningu survivalowego.

Nie dlatego, że przygotowują każdego do zostania żołnierzem.

Dlatego, że uczą funkcjonowania wtedy, kiedy sytuacja przestaje być wygodna i przewidywalna.

Najważniejsza lekcja - świadomość sytuacyjna

Jeżeli miałbym z zielonej i czarnej taktyki wyciągnąć tylko jedną rzecz przydatną przeciętnemu człowiekowi, byłaby nią właśnie świadomość sytuacyjna.

Patrz.

Słuchaj.

Oceniaj.

Myśl kilka kroków do przodu.

Wiedz, gdzie jesteś.

Wiedz, gdzie znajdują się pozostali.

Zauważaj zmiany.

Nie przywiązuj się do jednego rozwiązania.

I przede wszystkim:

zanim zaczniesz działać, zrozum sytuację, w której się znalazłeś.

To zasada działająca tak samo podczas zagubienia w lesie, awarii samochodu zimą, ewakuacji budynku, wielodniowej wyprawy czy zwyczajnego załamania pogody podczas trekkingu.

I właśnie tutaj świat taktyki oraz świat survivalu spotykają się najmocniej.

Nie przy sprzęcie.

Nie przy mundurze.

Nie przy broni.

Przy człowieku, który potrafi obserwować, kontrolować emocje, podejmować decyzje i działać.