POWIĄZANE ARTYKUŁY:

Pułapki survivalowe są jednym z tych elementów sztuki przetrwania, które od lat budzą ogromne zainteresowanie. Z jednej strony pokazują pomysłowość człowieka i umiejętność wykorzystania prostych praw fizyki. Z drugiej, ich rzeczywiste zastosowanie wiąże się z odpowiedzialnością, bezpieczeństwem, etyką oraz przepisami dotyczącymi ochrony zwierząt.

W survivalu warto więc poznawać pułapki nie tylko jako sposób pozyskiwania pożywienia, ale przede wszystkim jako ćwiczenie obserwacji, mechaniki, cierpliwości i pracy z materiałem naturalnym.

W tym artykule przyglądamy się kilku najbardziej charakterystycznym konstrukcjom spotykanym w survivalu i bushcrafcie: Paiute Deadfall, Figure 4, różnym mechanizmom wnykowym oraz pułapkom wykorzystującym napięcie sprężyste.

Ważne: opisane konstrukcje należy traktować jako wiedzę survivalową i materiał szkoleniowy. W Polsce chwytanie lub zabijanie dzikich zwierząt jest regulowane przepisami, a w przypadku zwierzyny łownej obowiązują szczególne ograniczenia. Nie należy zastawiać pułapek na dzikie zwierzęta bez odpowiedniej podstawy prawnej.

Czym właściwie jest pułapka survivalowa?

Najprościej mówiąc, pułapka to mechanizm, który wykorzystuje zachowanie zwierzęcia albo określone zjawisko fizyczne do wykonania działania bez bezpośredniej obecności człowieka.

W konstrukcjach survivalowych najczęściej wykorzystywane są:

• grawitacja - ciężar kamienia lub kłody,

• napięcie - np. ugiętej gałęzi,

• tarcie - utrzymujące elementy mechanizmu w równowadze,

• dźwignia,

• równowaga,

• ruch zwierzęcia - np. dotknięcie elementu spustowego,

• energia zgromadzona w materiale sprężystym.

To właśnie mechanika jest najciekawszą częścią wielu klasycznych pułapek. Kilka kawałków drewna może stworzyć układ, który pozostaje stabilny tylko do momentu pojawienia się niewielkiego impulsu.

I właśnie dlatego pułapki są interesującym elementem treningu survivalowego, uczą, że nie zawsze potrzeba siły. Czasem ważniejsze jest odpowiednie wykorzystanie energii i punktów podparcia.

1. Paiute Deadfall

Paiute Deadfall jest prawdopodobnie jedną z najbardziej rozpoznawalnych pułapek typu deadfall w środowisku survivalowym.

Jej nazwa odnosi się do charakterystycznego mechanizmu spustowego wykorzystującego kilka drewnianych elementów oraz odcinek włókna lub sznurka. W odróżnieniu od klasycznego mechanizmu Figure 4 konstrukcja Paiute wykorzystuje inny sposób utrzymywania układu w równowadze. Źródła dotyczące survivalu opisują ją jako konstrukcję o stosunkowo czułym mechanizmie wyzwalającym. 

Jak działa Paiute Deadfall?

Idea jest prosta.

Ciężar znajduje się nad obszarem, w którym znajduje się mechanizm. Jego położenie jest utrzymywane przez układ drewnianych elementów pozostających w określonej relacji względem siebie.

Kluczową rolę odgrywa element spustowy.

Kiedy zostaje on poruszony, zmienia się równowaga całego układu. Jeden z elementów przestaje podtrzymywać ciężar, a energia potencjalna związana z jego wysokością zostaje zamieniona w ruch.

To bardzo dobry przykład wykorzystania:

równowagi → małego impulsu → utraty podparcia → ruchu ciężaru.

Mechanizm Paiute jest często przedstawiany jako bardziej czuły i prostszy w ustawieniu od Figure 4, choć jego działanie nadal zależy od prawidłowego przygotowania elementów i odpowiedniej geometrii mechanizmu. 

Co jest w nim najciekawsze?

Nie sam ciężar.

Najciekawszy jest moment równowagi.

Cała konstrukcja może wyglądać tak, jakby była stabilna, ale w rzeczywistości znajduje się bardzo blisko punktu, w którym niewielka zmiana położenia jednego elementu powoduje całkowite rozłączenie mechanizmu.

To świetne ćwiczenie podczas zajęć survivalowych, ponieważ pozwala praktycznie pokazać pojęcia takie jak:

• środek ciężkości,

• punkt podparcia,

• tarcie,

• dźwignia,

• energia potencjalna,

• stabilność układu.

2. Figure 4 Deadfall, klasyczna „czwórka”

Figure 4 to jedna z najbardziej charakterystycznych konstrukcji deadfall.

Nazwa pochodzi od kształtu, jaki tworzą trzy główne elementy mechanizmu. Po odpowiednim zestawieniu przypominają one cyfrę 4.

W przeciwieństwie do Paiute Deadfall mechanizm może działać bez wykorzystania sznurka. Stabilność układu uzyskuje się dzięki odpowiedniemu zazębieniu i wzajemnemu podparciu drewnianych elementów. Klasyczne materiały survivalowe opisują Figure 4 jako mechanizm wymagający precyzyjnego dopasowania elementów, ponieważ niewielka zmiana geometrii wpływa na jego czułość. 

Dlaczego Figure 4 jest tak popularna?

Ponieważ jest niezwykle dobrym przykładem mechanizmu, który można zrozumieć bez znajomości skomplikowanej mechaniki.

Mamy kilka prostych elementów.

Każdy z nich pełni określoną funkcję:

• jeden zapewnia pionowe podparcie,

• drugi utrzymuje ciężar,

• trzeci pełni funkcję elementu uruchamiającego.

Po połączeniu powstaje układ pozostający w równowadze.

Dotknięcie odpowiedniego elementu zmienia jego położenie, a cały mechanizm traci stabilność.

Figure 4 a Paiute Deadfall

Obie konstrukcje wykorzystują tę samą podstawową zasadę: ciężar jest utrzymywany w podniesionym położeniu przez mechanizm, który może zostać zwolniony niewielkim ruchem.

Różnią się jednak sposobem realizacji spustu.

Figure 4:

• opiera się głównie na wzajemnym zazębieniu drewnianych elementów,

• nie wymaga takiego samego układu linki,

• wymaga precyzyjnego dopasowania powierzchni styku.

Paiute Deadfall:

• wykorzystuje charakterystyczny układ z elementem spustowym i cięgnem,

• może być bardziej czuły,

• pozwala ciekawie pokazać działanie napięcia i równowagi.

Obie konstrukcje świetnie nadają się więc do porównania podczas zajęć z mechaniki survivalowej.

3. Pułapki sprężyste

Druga duża grupa konstrukcji wykorzystuje zupełnie inne zjawisko.

Zamiast ciężaru działającego dzięki grawitacji wykorzystujemy energię zgromadzoną w ugiętej gałęzi lub innym elastycznym elemencie.

W stanie przygotowanym materiał jest odkształcony. Próbuje wrócić do swojego naturalnego położenia, ale mechanizm blokujący uniemożliwia mu wykonanie tego ruchu.

Dopiero uruchomienie spustu zwalnia energię.

Schemat działania wygląda więc następująco:

odkształcenie → magazynowanie energii → blokada → impuls → zwolnienie → ruch.

To dokładnie ten sam rodzaj myślenia, który można znaleźć w wielu innych konstrukcjach technicznych.

Dlaczego to ważne w survivalu?

Ponieważ pokazuje jedną z najważniejszych zasad improwizacji:

materiał, który jest już dostępny w środowisku, może pełnić funkcję źródła energii.

Nie musimy mieć metalowej sprężyny.

W określonych warunkach jej rolę może pełnić odpowiednio elastyczny element naturalny.

4. Wnyki i mechanizmy pętlowe

Wnyki działają według innej zasady niż deadfall.

Tutaj nie wykorzystujemy ciężaru spadającego z góry. Podstawą jest pętla, która ma zostać uruchomiona przez ruch zwierzęcia.

Historycznie stosowano bardzo wiele odmian takich konstrukcji, od prostych pętli po bardziej skomplikowane mechanizmy wykorzystujące napięcie sprężyste. W materiałach dotyczących survivalu często można znaleźć określenia takie jak snare, spring snare czy rolling snare. 

Z punktu widzenia mechaniki schemat jest prosty:

ruch → uruchomienie spustu → uwolnienie energii → zmiana położenia pętli.

Problem polega na tym, że w przeciwieństwie do ćwiczeniowego mechanizmu z patyków mamy tutaj do czynienia z żywym zwierzęciem.

Dlatego wnyki są szczególnie dobrym przykładem tego, dlaczego umiejętność survivalowa nie może być oderwana od etyki i prawa.

5. Spring Snare, pułapka wykorzystująca energię sprężystą

Spring Snare jest przykładem konstrukcji łączącej mechanizm pętlowy z energią zgromadzoną w ugiętym elemencie.

Jej idea jest podobna do działania bardzo prostego łuku:

• element zostaje odkształcony,

• energia zostaje w nim zgromadzona,

• mechanizm utrzymuje go w pozycji,

• spust zostaje zwolniony,

• energia zostaje zamieniona w ruch.

W materiałach szkoleniowych dotyczących survivalu mechanizmy tego typu występują obok Figure 4 i Paiute Deadfall jako przykłady podstawowych konstrukcji pułapkowych. 

Najważniejszą lekcją nie jest jednak samo wykonanie takiej konstrukcji.

Jest nią zrozumienie energii sprężystej.

Ta sama zasada występuje przecież w:

• łuku,

• kuszy,

• resorze,

• sprężynie,

• zatrzaskach,

• prostych mechanizmach napinających.

6. Pułapki wykorzystujące nacisk

Kolejna grupa konstrukcji reaguje na nacisk.

W uproszczeniu zwierzę swoim ciężarem lub ruchem oddziałuje na element znajdujący się w mechanizmie. Ten ruch może zwolnić blokadę.

Z punktu widzenia survivalu jest to ciekawy przykład przełożenia energii ruchu na działanie mechanizmu.

Nie potrzeba skomplikowanego czujnika.

Nie potrzeba elektroniki.

Wystarczy odpowiednio zaprojektowany układ mechaniczny.

Właśnie dlatego konstrukcje tego typu są dobrym materiałem dydaktycznym podczas nauki podstaw mechaniki w terenie.

7. Pułapki na ryby, zupełnie inna filozofia

Pułapki stosowane w wodzie różnią się od konstrukcji deadfall czy wnyków.

Ich działanie często nie polega na zadaniu obrażeń, ale na ukierunkowaniu ruchu zwierzęcia i utrudnieniu mu znalezienia wyjścia.

To bardzo interesująca różnica.

W przypadku deadfall mamy:

ruch → spust → działanie ciężaru.

W przypadku pułapki prowadzącej:

ruch → wejście → ograniczenie możliwości wyjścia.

Tego typu rozwiązania pokazują, że pułapka nie musi być mechanizmem gwałtownym. Może być również konstrukcją pasywną, wykorzystującą naturalne zachowanie zwierzęcia.

Trzeba jednak pamiętać, że również takie konstrukcje mogą podlegać przepisom dotyczącym odłowu zwierząt.

Deadfall czy snare, czym różnią się podstawowe zasady?

Najprościej można to przedstawić w dwóch grupach.

Deadfall

Wykorzystuje przede wszystkim:

• grawitację,

• ciężar,

• równowagę,

• mechanizm spustowy.

Przykłady:

Paiute DeadfallFigure 4 Deadfall

Snare

Wykorzystuje przede wszystkim:

• pętlę,

• napięcie,

• ruch,

• mechanizm zwalniający.

Przykłady:

Spring SnareRolling Snare

To dwa różne sposoby rozwiązania tego samego problemu: wykorzystania prostego mechanizmu do wykonania działania bez ciągłej obecności człowieka.

Najważniejsza lekcja: pułapka zaczyna się od obserwacji

Początkujący często koncentruje się na samym mechanizmie.

Doświadczony survivalowiec najpierw patrzy na otoczenie.

W praktyce znacznie ważniejsze od znajomości kilkunastu konstrukcji jest rozumienie:

• jak poruszają się zwierzęta,

• jakie ślady pozostawiają,

• jak zmienia się teren,

• gdzie znajdują się naturalne przeszkody,

• jak działa woda,

• jak zachowują się rośliny,

• jak można wykorzystać dostępne materiały.

To prowadzi do jednej z podstawowych zasad survivalu:

Najpierw obserwuj. Dopiero później buduj.

Wiele konstrukcji, które wyglądają imponująco na zdjęciu, w rzeczywistym środowisku może być całkowicie nieprzydatnych.

Mechanizm może działać perfekcyjnie.

Jeżeli jednak został zaprojektowany bez zrozumienia otoczenia, nie rozwiązuje żadnego problemu.

Pułapki jako ćwiczenie survivalowe

Współcześnie warto patrzeć na pułapki również przez pryzmat treningu.

Podczas zajęć można wykorzystać ich mechanikę do ćwiczenia:

1. Rozumienia sił

Uczestnik zaczyna zauważać, że nawet niewielkie elementy mogą utrzymywać znacznie większy ciężar.

2. Improwizacji

Naturalne materiały rzadko są idealne. Trzeba dopasować rozwiązanie do tego, co rzeczywiście znajduje się w terenie.

3. Precyzji

W wielu mechanizmach różnica kilku milimetrów może zmienić sposób działania całego układu.

4. Cierpliwości

Survival bardzo często wynagradza obserwację bardziej niż pośpiech.

5. Myślenia przyczynowo-skutkowego

Dobry konstruktor nie tylko wie, że mechanizm działa.

Wie również dlaczego działa.

Najczęstsze błędy podczas nauki mechanizmów pułapkowych

Niezależnie od rodzaju konstrukcji początkujący często popełniają podobne błędy.

Zbyt duże tarcie

Elementy mechanizmu mogą wyglądać poprawnie, ale jeżeli powierzchnie stykają się zbyt mocno, spust będzie działał inaczej, niż zakładano.

Brak kontroli nad środkiem ciężkości

To szczególnie ważne w konstrukcjach wykorzystujących ciężar.

Zmiana położenia ciężaru może całkowicie zmienić zachowanie mechanizmu.

Niedopasowane materiały

Prosty patyk nie zawsze jest dobrym materiałem konstrukcyjnym. Liczy się jego kształt, sprężystość, wytrzymałość i stabilność.

Brak testów

Mechanizmu nie należy traktować jako gotowego tylko dlatego, że wygląda poprawnie.

W warunkach szkoleniowych test powinien odbywać się w kontrolowany sposób i bez udziału zwierząt.

Brak zabezpieczenia miejsca

Każdy mechanizm wykorzystujący napięcie, ciężar lub gwałtownie uwalnianą energię może stanowić zagrożenie również dla człowieka.

To szczególnie ważne podczas zajęć grupowych.

Czy budowanie pułapek na zwierzęta jest legalne w Polsce?

Tutaj trzeba zachować szczególną ostrożność.

Polskie Prawo łowieckie reguluje ochronę i pozyskiwanie zwierzyny. Ustawa definiuje kłusownictwo jako działanie zmierzające do wejścia w posiadanie zwierzyny w sposób niebędący polowaniem albo z naruszeniem warunków dopuszczalności polowania. 

Ustawa przewiduje również zakaz, poza polowaniami i odłowami, płoszenia, chwytania, przetrzymywania, ranienia i zabijania zwierzyny. 

Dlatego nie należy traktować konstrukcji znanych z podręczników survivalowych jako automatycznie legalnych metod pozyskiwania zwierzyny w Polsce.

Samo określenie czegoś jako „pułapka survivalowa” nie tworzy żadnego wyjątku od obowiązujących przepisów.

W przypadku zajęć praktycznych zdecydowanie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest budowanie demonstracyjnych mechanizmów bez żywego celu i traktowanie ich jako ćwiczenia z mechaniki oraz improwizacji.

Bezpieczeństwo przede wszystkim

Pułapka, która ma być uruchamiana automatycznie, nigdy nie powinna być pozostawiona bez kontroli w miejscu, w którym może znaleźć się człowiek lub zwierzę domowe.

Dotyczy to szczególnie mechanizmów wykorzystujących:

• ciężkie elementy,

• napięte gałęzie,

• ostre elementy,

• linki,

• naprężenie materiałów,

• gwałtowny ruch.

Podczas nauki survivalu warto więc przyjąć prostą zasadę:

mechanizm ćwiczymy, zwierząt nie używamy jako celu treningowego.

Dlaczego warto znać różne typy pułapek?

Znajomość Paiute Deadfall, Figure 4 czy mechanizmów sprężystych nie musi oznaczać, że kiedykolwiek wykorzystamy je do pozyskania zwierzyny.

Ich wartość szkoleniowa jest znacznie szersza.

Pokazują, jak człowiek może:

• wykorzystać energię otoczenia,

• pracować bez nowoczesnych narzędzi,

• analizować zachowanie materiałów,

• tworzyć mechanizmy z kilku elementów,

• rozwiązywać problemy za pomocą prostych środków.

To dokładnie ten rodzaj myślenia, który jest potrzebny również przy budowie schronienia, rozpalaniu ognia, pozyskiwaniu wody czy wykonywaniu improwizowanych narzędzi.

Podsumowanie

Paiute Deadfall, Figure 4, Spring Snare i inne konstrukcje pułapkowe pokazują, jak wiele można osiągnąć za pomocą kilku prostych elementów.

Najważniejszą umiejętnością nie jest jednak zapamiętanie konkretnej konstrukcji.

Jest nią zrozumienie zasady działania.

Jeżeli rozumiemy grawitację, napięcie, tarcie, dźwignię, równowagę i energię sprężystą, możemy znacznie łatwiej projektować rozwiązania dostosowane do warunków, które zastaniemy w terenie.

I właśnie dlatego pułapki są ciekawym elementem edukacji survivalowej.

Nie dlatego, że pozwalają „złapać zwierzę”.

Dlatego, że uczą myślenia mechanicznego, obserwacji i wykorzystywania tego, co mamy pod ręką.

W praktycznym survivalu to właśnie te umiejętności często okazują się ważniejsze od znajomości jednej konkretnej konstrukcji.

Eksperckie artykuły i praktyczne wskazówki survivalowe

Zapraszamy do naszego Bloga o tematyce survivalu i bushcraftu

©2013 by LifeTrip.pl - Szkoła Survivalu i Bushcraftu.