Na szkoleniach survivalowych często słyszę pytanie: „Co jest najważniejsze, kiedy człowiek naprawdę znajdzie się w trudnej sytuacji? Ogień? Nóż? Woda? Jedzenie?”

Odpowiedź zwykle nie brzmi efektownie.

Najważniejsze jest to, co zabija najszybciej w konkretnych warunkach.

Właśnie dlatego warto znać zasadę trójek survivalu. To prosty model, który pomaga poukładać priorytety wtedy, gdy jesteś zmęczony, przestraszony, zmarznięty albo zwyczajnie nie wiesz, od czego zacząć.

Najczęściej zapisuje się ją tak:

około 3 minuty bez powietrza,
około 3 godziny bez ochrony przed skrajnymi warunkami,
około 3 dni bez wody,
około 3 tygodnie bez jedzenia.

To nie jest zegar odliczający czas do śmierci. Nie należy traktować tych wartości dosłownie. Są one uproszczeniem, które ma przypomnieć jedną ważną rzecz:

W survivalu nie zaczynamy od tego, na co mamy największą ochotę. Zaczynamy od tego, czego konsekwencje będą najszybsze.

Zasada trójek nie zastępuje rozsądku

W terenie warunki niemal nigdy nie są idealne. Człowiek nie funkcjonuje według podręcznikowej tabeli.

Możesz mieć wodę w plecaku, ale jeśli jesteś mokry, wieje silny wiatr i zbliża się noc, priorytetem nie będzie kolejne źródło wody. Najpierw trzeba zatrzymać utratę ciepła.

Możesz być głodny, ale jeśli poślizgnąłeś się na stromym zboczu, doznałeś urazu i nie możesz bezpiecznie się poruszać, jedzenie przestaje być najważniejszym problemem.

Możesz mieć doskonały nóż, krzesiwo i pełen plecak sprzętu, ale jeśli wpadniesz do zimnej wody, liczy się szybkie wyjście z zagrożenia, zdjęcie mokrych warstw, osłona przed wiatrem i wezwanie pomocy.

Zasada trójek działa dobrze wtedy, gdy traktujesz ją jak mapę priorytetów, a nie jak listę magicznych liczb.

Pierwsze minuty. Oddech i bezpośrednie zagrożenie życia

Nie trzeba być ratownikiem, żeby zrozumieć pierwszy punkt zasady trójek. Bez możliwości oddychania człowiek bardzo szybko traci przytomność. Dlatego najpierw patrzymy na zagrożenia natychmiastowe.

W praktyce może to oznaczać:

zejście z drogi, po której jadą samochody,
wydostanie się z wody,
opuszczenie miejsca zagrożonego osuwiskiem, pożarem lub spadającymi gałęziami,
wezwanie pomocy po ciężkim urazie,
sprawdzenie, czy poszkodowany oddycha i reaguje.

Podczas zajęć powtarzam uczestnikom: nie zaczynaj budować schronienia, jeżeli miejsce samo w sobie jest niebezpieczne.

Przykład z terenu

Wyobraź sobie, że idziesz leśną ścieżką po silnym wietrze. Widzisz powalone gałęzie, słyszysz trzask drzew, a jednocześnie zaczyna padać deszcz.

Naturalną reakcją może być schowanie się pod najbliższym dużym drzewem. To jednak nie zawsze jest dobry pomysł. Jeśli drzewo jest uszkodzone, stoi samotnie na otwartej przestrzeni albo wisi nad nim złamana gałąź, pozorna osłona może stworzyć nowe zagrożenie.

Najpierw znajdź miejsce bezpieczne. Dopiero później myśl o komforcie.

Trzy godziny bez ochrony przed warunkami

To właśnie ten punkt jest w Polsce najczęściej niedoceniany.

Ludzie wyobrażają sobie survival jako walkę z głodem. Tymczasem w naszym klimacie dużo szybciej problemem stają się zimno, wiatr, wilgoć, deszcz, śnieg albo przegrzanie w pełnym słońcu.

Nie chodzi tylko o temperaturę na termometrze. Znaczenie mają również:

wiatr,
mokre ubranie,
kontakt z zimnym podłożem,
wysiłek i późniejszy bezruch,
brak snu,
niedobór energii,
pora dnia,
możliwość wezwania pomocy.

Przykład: deszczowy wieczór w lesie

Jest 9°C. Niby nie mróz. Idziesz od kilku godzin, plecak jest ciężki, kurtka przemokła, a pod spodem masz wilgotną koszulkę od potu. Zaczynasz marznąć podczas postoju.

W takiej sytuacji człowiek często robi błąd: rusza dalej szybciej, żeby się rozgrzać.

Czasem ruch pomaga, ale może też doprowadzić do większego spocenia, dalszego przemoczenia i szybszego wyczerpania. Dużo rozsądniej jest najpierw zejść z wiatru, odizolować się od mokrej ziemi, założyć suchą warstwę z plecaka i zabezpieczyć się przed opadem.

Dopiero wtedy można spokojnie zdecydować, czy iść dalej, biwakować, czy wracać.

W survivalu schronienie nie zawsze oznacza budowę dużego szałasu. Czasem jest nim poncho rozpięte między drzewami, naturalna osłona terenu, wiata, folia NRC użyta rozsądnie albo decyzja o szybkim powrocie do samochodu czy schroniska.

Woda. Priorytet wysoki, ale zależny od sytuacji

Woda jest niezbędna. Bez niej sprawność fizyczna i koncentracja szybko spadają. Jednak zasada „trzech dni” nie oznacza, że można przestać myśleć o piciu przez dwa dni.

Odwodnienie zaczyna wpływać na decyzje znacznie wcześniej. Szczególnie podczas upału, długiego marszu, wysiłku z plecakiem, gorączki lub biegunki.

W survivalu warto rozróżnić dwa pytania:

Ile wody mam teraz?
Skąd wezmę bezpieczną wodę później?

To dwa różne problemy.

Przykład: upalny dzień na szlaku

Masz litr wody i plan na pięć godzin marszu. Jest gorąco, idziesz po otwartym terenie, a kolejnego pewnego źródła wody nie znasz.

Najgorszą decyzją jest wypicie całego zapasu na początku, bo „jest gorąco”. Drugą najgorszą decyzją jest oszczędzanie wody tak agresywne, że doprowadzasz do osłabienia.

Instruktor nie powie Ci tutaj jednej uniwersalnej liczby łyków na godzinę. Zapotrzebowanie zależy od temperatury, wysiłku, masy ciała, jedzenia i stanu zdrowia. Warto jednak planować tempo marszu, chronić się przed słońcem, robić rozsądne postoje i nie doprowadzać do sytuacji, w której pragnienie jest już bardzo silne.

Jeśli nie znasz terenu, zawsze miej plan B. Może to być skrócenie trasy, powrót tą samą drogą albo kontakt z kimś, kto zna Twoją lokalizację.

Jedzenie. Ważne, ale rzadko pierwsze na liście

Brak jedzenia jest nieprzyjemny. Obniża nastrój, energię i zdolność do wysiłku. Nie jest jednak zwykle pierwszym zagrożeniem podczas krótkiego pobytu w terenie.

To dobra wiadomość, bo początkujący bardzo często koncentrują się właśnie na jedzeniu. Szukają jadalnych roślin, zastanawiają się nad pułapkami albo pakują zbyt dużo żywności, a zaniedbują wodę, izolację i ubranie.

Jedzenie jest ważne szczególnie wtedy, gdy:

wyprawa trwa wiele dni,
pracujesz fizycznie w chłodzie,
masz ograniczony dostęp do schronienia,
potrzebujesz utrzymać koncentrację,
wracasz do formy po dużym wysiłku.

Przykład: noc w terenie

Po całym dniu marszu jesteś głodny. Masz trochę jedzenia, ale zaczyna się ulewa, a temperatura spada.

Nie poświęcaj dwóch godzin na skomplikowane gotowanie tylko dlatego, że marzysz o ciepłym posiłku. Najpierw zabezpiecz schronienie, izolację od podłoża i suche warstwy. Gdy sytuacja jest opanowana, gorący posiłek i napój mogą pomóc odzyskać energię.

Kolejność ma znaczenie.

Jak instruktor ustala priorytety w praktyce?

Kiedy pracuję z grupą w terenie, nie zaczynam od pytań o sprzęt. Zaczynam od krótkiej oceny sytuacji.

Pytam:

Czy ktoś jest ranny?
Czy miejsce jest bezpieczne?
Jaka jest pogoda teraz i co może zmienić się za godzinę?
Czy jesteśmy mokrzy, zmarznięci albo przegrzani?
Ile mamy światła dziennego?
Czy wiemy, gdzie jesteśmy?
Czy ktoś wie, gdzie jesteśmy?
Czy mamy możliwość wezwania pomocy?
Ile mamy wody i czy potrafimy zdobyć ją bezpiecznie?
Czy możemy wrócić prostą, znaną trasą?

To są pytania survivalowe. Nie pytanie: „Kto ma największy nóż?”.

Trzy scenariusze, trzy różne priorytety

Scenariusz 1: zgubienie się w lesie latem

Jest ciepło, nie pada, masz wodę, telefon z baterią i wiesz mniej więcej, z której strony przyszłaś lub przyszedłeś.

Priorytetem nie jest budowa obozowiska. Najpierw zatrzymaj się, uspokój, sprawdź lokalizację, spróbuj odtworzyć trasę i poinformuj bliską osobę, gdzie jesteś. Jeśli trzeba, wezwij pomoc.

W tym przypadku największym zagrożeniem może być podjęcie złej decyzji i oddalenie się od znanego miejsca.

Scenariusz 2: mokry, zimny wieczór

Pada deszcz, jesteś zmęczony, do zachodu słońca zostało niewiele czasu, a ubranie jest wilgotne.

Priorytetem jest termika. Znajdź osłonę, izolację od podłoża, ogranicz wiatr i przemoczenie. Nie szukaj najpierw jedzenia ani nie oddalaj się daleko w poszukiwaniu idealnego miejsca.

W tym przypadku najważniejsza jest ochrona przed wychłodzeniem.

Scenariusz 3: upał i długi marsz

Jest gorąco, idziesz po otwartym terenie, kończy Ci się woda, a do celu zostało jeszcze kilka kilometrów.

Priorytetem jest ograniczenie przegrzania i rozsądne gospodarowanie wodą. Zwolnij, szukaj cienia, osłoń głowę, nie podejmuj zbędnego wysiłku i nie czekaj, aż pojawią się objawy osłabienia.

W tym przypadku najważniejsza staje się gospodarka wodą oraz energia.

Najczęstsze błędy w rozumieniu zasady trójek

Traktowanie jej jak dokładnej tabeli

„Mam jeszcze dwa dni bez wody” to zdanie, które nie powinno paść w terenie.

Woda, warunki termiczne i bezpieczeństwo nie działają według sztywnego harmonogramu. Duży wysiłek, upał, wiatr, wilgoć, wiek, stan zdrowia i urazy mogą radykalnie skrócić margines bezpieczeństwa.

Skupienie się na jedzeniu

Człowiek może długo funkcjonować bez jedzenia, ale nie powinien lekceważyć zimna, odwodnienia i zagrożeń bezpośrednich.

Nie zaczynaj od poszukiwania pożywienia, jeżeli nie masz zabezpieczonego ciepła, wody i orientacji w terenie.

Budowanie schronienia w złym miejscu

Schronienie ma chronić, a nie tworzyć nowe zagrożenie. Nie buduj go pod wiszącymi gałęziami, na dnie zagłębienia, w korycie okresowego strumienia, przy osuwisku ani na szlaku zwierząt.

Czekanie z wezwaniem pomocy

Telefon nie jest oznaką słabości. Jest narzędziem bezpieczeństwa.

Jeśli ktoś jest ranny, wychłodzony, zdezorientowany albo nie jest w stanie bezpiecznie się poruszać, wezwanie pomocy może być najważniejszą decyzją całego dnia.

Pierwsze dziesięć minut po utracie orientacji

Jeżeli orientujesz się, że nie wiesz, gdzie jesteś, zatrzymaj się.

Nie biegnij przed siebie. Nie próbuj „na szybko” odnaleźć ścieżki. Nie oddalaj się bez planu.

Zrób prostą sekwencję:

Usiądź lub stań w bezpiecznym miejscu.
Uspokój oddech i oceń sytuację.
Sprawdź, czy nie ma urazów i czy nikt nie potrzebuje pilnej pomocy.
Oceń pogodę, temperaturę, wiatr oraz ilość światła.
Sprawdź mapę, telefon, kompas albo ostatni pewny punkt trasy.
Skontaktuj się z kimś, kto może pomóc ustalić Twoją lokalizację.
Podejmij decyzję: bezpieczny powrót, pozostanie w miejscu albo wezwanie pomocy.

To może wydawać się mało spektakularne. Jest jednak znacznie skuteczniejsze niż chaotyczne działanie.

Zasada trójek survivalu w jednym zdaniu

Najpierw zajmij się tym, co może odebrać Ci zdolność do działania najszybciej.

W praktyce oznacza to:

usuń bezpośrednie zagrożenie,
zabezpiecz oddech i stan poszkodowanych,
chroń się przed zimnem, wiatrem, wilgocią albo przegrzaniem,
zadbaj o wodę,
dopiero później myśl o jedzeniu i komforcie.

Zasada trójek survivalu nie czyni z nikogo gotowego do przetrwania. Daje jednak prosty porządek myślenia. A w sytuacji stresowej uporządkowane myślenie jest jedną z najcenniejszych umiejętności.

Źródła merytoryczne

Eksperckie artykuły i praktyczne wskazówki survivalowe

Zapraszamy do naszego Bloga o tematyce survivalu i bushcraftu

PODSTAWY SURVIVALU - JAK ZACZĄĆ I NIE POPEŁNIĆ BŁĘDÓW

Survival to nie hobby. To sposób działania w sytuacji, kiedy coś idzie

OGIEŃ, WODA, SCHRONIENIE - 3 FILARY PRZETRWANIA

W survivalu możesz nie mieć jedzenia. Możesz nie mieć komfortu. Ale jeśli

NAWIGACJA I ORIENTACJA W TERENIE - JAK NIE ZGUBIĆ SIĘ W LESIE

Zgubienie się w terenie nie zaczyna się wtedy, gdy nie wiesz gdzie

Psychologia survivalu - jak działa stres i jak podejmować decyzje

Survival zaczyna się w głowie.To nie brak sprzętu zabija. To panika, chaos

Żywienie i rośliny w survivalu - co jeść w lesie i jak nie popełnić błędu

Survival to nie tylko ogień i schronienie. To przede wszystkim zarządzanie energią.

Dlaczego coraz więcej turystów ma problemy na szlakach?

Góry, jeziora i dzikie miejsca są piękne, ale nie wybaczają braku przygotowania